35’e 35 Elektrifikasyon Hedefi Nedir?
Bir evin ısınmak için kullandığı doğal gaz, bir aracın yol alırken harcadığı benzin ve bir işletmenin kullandığı elektrik aynı hesabın parçası. Buna nihai enerji tüketimi deniyor. COP31 Başkanlığının gönüllü 35’e 35 Küresel Elektrifikasyon Taahhüdü, elektriğin bu toplam içindeki küresel payını 2035’e kadar yüzde 35’e çıkarmayı hedefliyor.
Bu hedefe ulaşmak, ulaşımda, binalarda ve sanayide doğrudan fosil yakıtla karşılanan ihtiyaçların daha büyük bir bölümünü elektrikle karşılamak anlamına geliyor. Emisyonların nasıl değişeceği, yeni elektrik yükünün hangi kaynaklarla karşılandığına bağlı.
Bu yazımızda 35'e 35 taahhüdünü, hedefe giden yoldaki şebeke ve finansman başlıklarını ve Türkiye’deki tabloyu etraflıca ele aldık. Keyifli okumalar!
COP31 Başkanlığı hedefi ilk olarak 9 Haziran 2026’da Bonn’da Eylem Gündemi kapsamında açıkladı. Taahhüdün tam metni 21 Eylül’de New York’ta kamuoyuyla paylaşıldı. Yüzde 35 dünya genelinde ulaşılması amaçlanan ortak bir oran. Ülkeler kendi başlangıç koşullarına göre ilerleyebiliyor. Şehirler, şirketler ve yatırımcılar da uygulamaya destek verebiliyor.
Taahhüt bir yaptırım öngörmüyor. Bunun yerine hedefe ulaşmayı mümkün kılacak unsurları sıralıyor: temiz üretim kapasitesi, depolama, sistem esnekliği ve modern şebekeler. Metin ayrıca finansmanın harekete geçirilmesine ve gelişmekte olan ülkelerle iş birliğinin güçlendirilmesine vurgu yapıyor. Gönüllü bir girişim olduğu için ilerlemenin nasıl raporlanacağı uygulamada belirleyici olacak.
Elektrifikasyonun bir örneği, benzinli bir aracın yerini elektrikli bir aracın alması. Bir başka örnek, binalarda yakıtlı kazanların yerine ısı pompası kullanılması. Isı pompası, dış ortamdan binaya ısı taşıdığı için kullandığı elektrik enerjisinden daha fazla ısı sağlayabiliyor. Uygun koşullarda aynı ısınma ihtiyacı daha az enerjiyle karşılanabiliyor.
Elektrifikasyon, yakıt ithalatına bağımlı ekonomilerde petrol ve gaz talebini azaltabilir. Haneler ve işletmeler için maliyeti cihazın verimi, ilk yatırım tutarı ve elektrik tarifesi belirliyor.
Her alanın elektrifikasyonu aynı hızda ilerlemiyor. Binalarda ve hafif ulaşımda teknoloji hazırken, yüksek sıcaklık gerektiren sanayi süreçlerinde ve uzun mesafe deniz taşımacılığında seçenekler hâlâ gelişme aşamasında. Bu yüzden yakın vadede ilerlemenin daha hızlı görülebileceği alanlar arasında binalarda ısıtma ve soğutma sistemlerinin yenilenmesi ile karayolunda elektrikli araçların yaygınlaşması sayılabilir.
Uluslararası Enerji Ajansının (IEA) COP31 için hazırladığı rapora göre elektrik, 2025’te küresel nihai enerji tüketiminin yaklaşık yüzde 23’ünü karşıladı. Yüzde 35’e ulaşmak, bu payın yaklaşık 12 yüzde puan artması demek.
Burada gözden kaçan bir nokta var. Yüzde 35 bir oran, yani elektriğin toplam enerji tüketimi içindeki payı. Bu pay yalnızca daha fazla elektrik kullanıldığında yükselmiyor. Yalıtım ve verimlilik sayesinde toplam tüketim azaldığında da yükseliyor. Enerji tasarrufu bu yüzden hedefe giden yolda elektrifikasyon kadar iş görüyor.
Aynı rapor hedefin ne kadarının bugünden ulaşılabilir olduğunu da gösteriyor. Maliyet açısından bugün rekabetçi olan elektrifikasyon seçeneklerinin tamamı hayata geçirilse elektriğin payı 2035’te yüzde 33’e çıkıyor. Yani hedefin büyük bölümü ekonomik olarak zaten mantıklı yatırımlarla karşılanabiliyor. Kalan iki puan ek politika, altyapı ve finansman gerektiriyor. Taahhüdün asıl zorluğu da burada duruyor.
IEA’nın ayrı bir elektrik talebi tahmini 2026–2030 döneminde küresel elektrik tüketiminin yılda ortalama yüzde 3,6 büyüyeceğini öngörüyor. Soğutma, elektrikli ulaşım, sanayi ve veri merkezleri bu artışta rol oynuyor. Şebeke planlaması için talebin hangi saatlerde ve nerede yoğunlaşacağı da önemli.
Taahhüt temiz elektrik kullanımını ve yenilenebilir enerjinin yaygınlaşmasını destekliyor. Yüzde 35’in hesabına ise bütün üretim kaynaklarından gelen elektrik giriyor. Yeni doğal gaz santralleriyle karşılanan talebin de elektrifikasyonda ilerleme olarak gösterilebileceğine dikkat çekiliyor.
Emisyonların ne kadar değişeceği, kullanılan teknolojinin verimine ve şebekenin karbon yoğunluğuna bağlı. Örneğin elektrikli araçların emisyon etkisi hesaplanırken yerini aldıkları araç ve şarj oldukları şebeke birlikte değerlendiriliyor. Güneş ısısı ve jeotermal gibi yenilenebilir kaynaklar ise binaların bazı ısı ihtiyaçlarını doğrudan karşılayabiliyor.
Bu ayrım ülkeden ülkeye farklı sonuçlar üretiyor. Elektriğinin büyük bölümünü yenilenebilir kaynaklardan üreten bir ülkede elektrifikasyon doğrudan emisyon azaltımı sağlıyor. Kömür ve gaz ağırlıklı bir sistemde ise kazanç büyük ölçüde verimlilik farkından geliyor ve şebekenin yenilenebilir enerji üreten kaynaklardan beslenme oranı arttıkça büyüyor. Bu yüzden elektrifikasyon takvimi ile üretim kaynaklarının dönüşüm takvimi ancak birlikte planlandığında sonuç veriyor.
Güneş enerjisinden elektrik üretimi öğle saatlerinde yüksekken elektrik talebi akşam da yoğun olabiliyor. Enerji depolama, gündüz üretilen elektriğin bir bölümünü daha sonra kullanmayı sağlıyor. Talep yönetimi ise şarj gibi ertelenebilir işleri elektriğin daha bol olduğu saatlere kaydırabiliyor. Bu araçlar, şebeke güçlendirmesiyle birlikte planlandığında yeni elektrik yüklerini karşılamayı kolaylaştırıyor. Enerji depolama teknolojilerindeki gelişmeleri ayrı bir yazıda ele aldık.
Veri merkezlerinin artan elektrik talebi de planlamaya dâhil. COP31 Başkanlığının duyurduğu Antalya Yapay Zekâ Taahhüdü, yapay zekâ sistemlerinin hangi kaynaklarla beslendiğini de gündeme alıyor.
Şebeke tarafı bu başlığın en yavaş ilerleyen kalemi. Yeni bir rüzgâr ya da güneş santralinin kurulumu birkaç yıl sürerken, üretimi tüketim merkezlerine taşıyacak iletim hattının izin ve yapım süreci çok daha uzun olabiliyor. Dağıtım şebekelerinin güçlendirilmesi ise elektrikli araç şarjı ve ısı pompası gibi yeni yüklerin mahalle ölçeğinde karşılanabilmesi için gerekiyor.
TEİAŞ’ın 2025 verilerine göre Türkiye’de üretilen elektriğin yaklaşık yüzde 34’ü kömürden, yüzde 21’i rüzgâr ve güneşten geldi. Kömürden üretilen elektriğin yaklaşık üçte ikisi ithal kömüre dayanıyordu. Yeni elektrik talebinin hangi kaynaklarla karşılandığı, Türkiye’nin hem elektrik üretiminden kaynaklanan emisyonlarını hem de ithal yakıta bağımlılığını etkiliyor.
Bu bağımlılık, elektrifikasyon tartışmasına Türkiye’de ikinci bir gerekçe ekliyor. İthal yakıta ödenen fatura, elektrik maliyetini döviz kuruna ve küresel emtia fiyatlarına bağlıyor. Yerli kaynaklarla üretilen her birim elektrik bu bağı gevşetiyor. Elektrifikasyon bu yüzden Türkiye’de iklim gerekçesinin yanında bir yatırım ve maliyet meselesi olarak da savunuluyor.
Turizm, elektrifikasyonun en görünür olacağı alanlardan biri. Bir destinasyonda enerjinin büyük bölümü ısıtma, soğutma, sıcak su ve ulaşıma gidiyor. Bunların hepsi bugün elektrikle karşılanabilen ihtiyaçlar. Dolayısıyla yüzde 35 hedefine giden yolda konaklama tesisleri ve yerel ulaşım, payı yukarı çeken kalemler arasında yer alıyor.
Aynı soru burada da karşımıza çıkıyor: elektrik nereden geliyor? Bir tesisin elektriğe geçerek elde edeceği iklim kazancı, bağlı olduğu şebekenin karbon yoğunluğuna bağlı. Küçük destinasyonlarda buna bir de kapasite sorusu ekleniyor. Soğutma, sıcak su ve araç şarjı yaz aylarında aynı saatlerde yoğunlaşıyor ve sezonda zaten zorlanan yerel şebekeye yeni yük biniyor. Bu yüzden destinasyon ölçeğinde elektrifikasyon, yerinde üretim ve verimlilikle birlikte planlandığında sonuç veriyor.
Örneğin SENTRUM’un Ayvalık Küçükköy’deki çalışması kapsamında köydeki okulda güneş enerjisi sistemi, ısı pompası ve enerji verimliliği uygulamaları birlikte devreye alındı. COP31 Başkanlığının 29 Ekim’de duyurduğu Enerji Verimli Binalar için Antalya Mutabakatı da verimlilikle elektrifikasyonu birlikte ele alıyor. Hedeflerden biri, dünya genelinde binaların kullanım aşamasındaki enerji yoğunluğunu 2035’e kadar 2020 seviyesine göre yüzde 25 azaltmak. Verimlilik burada toplam tüketimi düşürerek elektrifikasyon hedefine hizmet ediyor.
COP31 Konferansının ikinci günü 'Enerji ve Ulaştırma Günü' ve bugün taahhüdü takip etmek için takvimde öne çıkıyor. Başkanlık, IEA ile küresel ilerlemeyi izlemeye ve IRENA ile dağıtım şebekelerini güçlendirmeye yönelik çalışmalar duyurdu. Antalya’da taahhüde hangi ülkelerin katıldığına, ilerlemenin hangi verilerle ölçüleceğine ve şebeke yatırımlarına hangi koşullarla kaynak sağlanacağına dikkat etmek gerekiyor. Eğer konu hakkında daha detaylı bilgi almak isterseniz iklim finansmanı ile ilgili yazımız bu son başlıktaki finansman araçlarını etraflıca açıklıyor. Antalya’da bu çerçevenin netleşip netleşmediğine bakmak, hedefin takip edilebilir olup olmadığını gösterecek.
Web sitemizde aktif bir kullanım deneyimi ve iyileştirme çalışmalarımız için zorunlu, foknsiyonel, analitik ve pazarlama çerezleri kullanmaktayız. Çerezlerin kullanımına ilişkin detaylı bilgi almak için Çerez Politikamızı inceleyebilir, tercihlerinizi değiştirebilir veya tüm çerezleri kabul ederek ilerleyebilirsiniz.
Çerez Tercihlerim
Web sitemizde aktif bir kullanım deneyimi ve iyileştirme çalışmalarımız için ziyaretçilerimizin tercihlerinin değerlendirilmesi amacıyla çerez kullanmaktayız. Kullanmakta olduğumuz çerezlerden sitenin çalışması için gerekli olan gerekli ve fonksiyonel çerezler dışında analitik ve pazarlama çerezleri siz etkinleştirmedikçe kullanılmayacak olup, vermiş olduğunuz onayınızı istediğiniz zaman geri alabilme imkanınız bulunmaktadır. İşlenmesine izin verdiklerinizi işaretleyebilir, çerezlere ilişkin daha detaylı bilgi sahibi olmak için metnimizi inceleyebilirsiniz.
Web sitemizin fonksiyonel ve güvenli bir şekilde çalışması için kullanılan çerezlerdir. Bu çerezlerin kullanılamıyor olması web sitesinin işleyişini etkilemektedir.
Web sitesi içeriklerinin uygun ve güvenilir şekilde kullanımı ile müşteri memnuniyetini arttırmak adına yapılan geliştirmeler için kullanılan çerezlerdir. Bu çerezlerin kullanımı ile yalnızca site içeriklerinin uygunsuz kullanımı engellenmektedir.
Web sitemizi nasıl kullandığınızla ilgili bilgiler toplayarak sitemizi geliştirmemize yardımcı olması için kullanılan çerezlerdir.
Müşteri memnuniyeti ile satış ve pazarlama faaliyetlerimizin arttırılması için kullanılan çerezlerdir.