Küçükköy'de Sürdürülebilir Turizm Dönüşümü

Küçükköy'ün ekonomisi üç ayak üzerinde duruyor. Tarımla uğraşanların büyük bölümü zeytin yetiştiriyor, geri kalanı tahıl üretiyor. Turizm ve hayvancılık diğer gelir kaynaklarını oluşturuyor. Yerleşimin dokusunda Rum mimarisinin izlerini taşıyan yaklaşık 400 taş ev, üç kilise ve üç manastır bulunuyor. Bu yapıların bir bölümü özgün haliyle korunarak müzeye, galeriye ve atölyeye dönüştürüldü.

Bu zenginlik dikkatli yönetilmesi gereken bir yapı yaratıyor. Küçük kıyı yerleşimlerinde yaz aylarında artan ziyaretçi hareketi su, atık ve elektrik altyapısı üzerinde baskı kurabiliyor. Tarihi yapılarda enerji performansını iyileştirirken mimari dokuyu korumak da ayrı bir uzmanlık gerektiriyor. Zeytin üretimi ile turizme dayanan yerel gelir, kuraklık ve sezon dalgalanmaları karşısında hassasiyet taşıyor. Küçükköy örneğinde çevresel ve ekonomik dayanıklılık bu nedenle aynı planın konusu.

Enerjisa Enerji ile Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) Türkiye öncülüğünde, Sabancı Üniversitesi iş birliğiyle yürütülmeye başlanan SENTRUM projesi ilk uygulamasını Küçükköy’de gerçekleştirdi. Projenin resmi anlatımına göre çalışma 2021 ve 2022 yıllarında uygulandı. Çıkış noktası, küçük bir destinasyonun ihtiyaçlarını yerinde belirlemek ve sürdürülebilir turizm hedeflerini enerji temelli uygulamalarla desteklemekti.

Sürecin ilk adımı sahayı tanımak oldu. Köyün turizm kaynakları, paydaş yapısı ve enerji tüketim profili çıkarıldı. Ardından strateji raporları hazırlandı. Bu raporlar arasında küresel yeşil destinasyon standartları ve iyi uygulama örnekleri, eko dostu ulaşım sistemleri stratejisi, yeşil destinasyon modeli ve toplumsal cinsiyet eşitliği eylem planı yer aldı. Son başlık, enerji odaklı bir çalışmanın kapsamını göstermesi bakımından önemli. Bir destinasyonun dönüşümü kadınların ekonomiye katılımını içermediğinde yarım kalıyor.

Çalışmanın en görünür çıktılarından biri Necmi Komili İlk ve Ortaokulu oldu. Bina, yenilenebilir enerji ve verimlilik uygulamalarıyla net sıfır enerjili bina niteliğine kavuşturuldu. Kültür merkezinde güneş enerjisi sistemi kuruldu. Turizm işletmelerine enerji verimliliği desteği sağlandı, kamu binalarında uygulamalar yapıldı. Bu tercih, dönüşümü yalnızca ziyaretçilerin kullandığı alanlarda tutmayıp gündelik yaşamın içine taşıdı.

Ulaşım tarafında yüksek hızlı elektrikli araç şarj altyapısı hayata geçirildi. Bununla birlikte, gerçek çevresel fayda, elektrik kaynağı ve kullanım yoğunluğu gibi verilerin zaman içinde izlenmesine bağlı.

Küçükköy uygulamasında ölçüm, projenin tanıtımından daha geniş bir işleve sahip. Enerji tüketimindeki değişim, yenilenebilir üretim, işletme giderleri, ziyaretçi hareketi, su ve atık performansı gibi göstergeler birlikte izlendiğinde yatırımların gerçek etkisi anlaşılabilir. Bu alan, modelin uzun vadeli güvenilirliği için kritik önem taşıyor.

Okulun seçilmesi ayrıca toplumsal öğrenme açısından anlamlı. Enerji üretimini ve tüketimini okulda izleyen öğrenciler, teknik bir sistemi günlük deneyimin parçası olarak görüyor.

Küçükköy’ün dönüşümünü izlemek için tıklayın.

Fiziksel yatırımların yanında deneyim tarafı da kurgulandı. Doğa ve enerji temalı bisiklet ve yürüyüş rotaları oluşturuldu. Sürdürülebilir tedarik, ulaşım ve tüketim için yol haritaları hazırlandı. Bu çalışmaların ortak amacı turizmi yaz aylarının dışına taşımak.

Dört mevsim turizm, küçük destinasyonlar için ekonomik bir zorunluluk haline gelmiş durumda. Gelirini üç aya sığdıran bir yerleşimde işletmeler yılın geri kalanında kapalı kalıyor, gençler mevsimlik işlerin peşinde bölgeden ayrılıyor. Sezonun yayılması hem altyapı üzerindeki yaz baskısını hafifletiyor hem de istihdamı sürekli hale getiriyor.

Küçükköy’de ilk uygulama dönemi 2022’de tamamlandı. Bundan sonraki aşamanın merkezinde süreklilik bulunuyor. Proje kapsamında yayımlanan raporlar, küresel yeşil destinasyon standartlarını, yerel turizm kaynaklarını ve paydaşları, çevre dostu ulaşımı, yeşil destinasyon modelini ve toplumsal cinsiyet eşitliğini ele alıyor. Bu belgeler, yapılan işleri listelemenin yanında yeni kararlar için bir başlangıç çerçevesi sunuyor.

SENTRUM’un Küçükköy’den sonra Birgi’ye, 2026’da da Göynük’e taşınması ilk uygulamanın güncel anlamını güçlendiriyor. Küçükköy artık yalnızca tamamlanmış bir pilot alan olarak okunamaz. Hangi çözümün çalıştığını, hangi verinin eksik kaldığını ve yerel sahipliğin nasıl korunduğunu gösteren bir öğrenme kaynağıdır.

Küresel Sürdürülebilir Turizm Konseyi’nin destinasyon kriterleri dört ana alanda düzenleniyor: sürdürülebilir yönetim, sosyoekonomik etkiler, kültürel etkiler ve çevresel etkiler. Bu çerçeve bir destinasyondan yalnızca yatırım kanıtı istemiyor. Yerel halkın karar süreçlerine katılımı, ziyaretçi baskısının izlenmesi, su ve atık verilerinin toplanması, kültürel mirasın korunması ve işletmelerin sürece katılması gibi yönetim pratiklerini de değerlendiriyor.

Uluslararası kriterlerle uyum, sertifika söyleminden önce kurumsal bir disiplin anlamına geliyor. Hedefler yazılı hale geliyor, sorumlular belirleniyor ve performans düzenli aralıklarla ölçülüyor. Küçükköy için güvenli ve güçlü anlatı da burada kurulabilir: elde edilmiş bir unvan iddiası yerine, doğrulanabilir uygulamalar ile gelişime açık alanları aynı açıklıkla paylaşan bir destinasyon yönetimi.

Küçükköy deneyiminin en öğretici yanı teknik tarafın dışında kalıyor. Panel kurmak, ekipman değiştirmek ve rota çizmek planlanabilir işler. Zor olan, çalışma sona erdikten sonra köyün bu düzeni sürdürmesi. Kadınların ve gençlerin turizm ekonomisine katılması, yerel üreticiyle kurulan tedarik bağı ve işletmelerin kendi aralarında oluşturduğu dayanışma bu sürekliliği taşıyan unsurlar.

Küçük yerleşimlerde davranış değişikliği hızlı yayılıyor. Bir pansiyonun düşen elektrik faturası komşusunu ikna ediyor. Aynı hız tersine de işliyor. Sahiplenilmeyen bir yatırım birkaç sezonda atıl kalabiliyor. Dönüşümün kalıcılığı bu yüzden ekipmanın kalitesinden çok topluluğun ilgisine bağlı.

Doğa pozitif turizm yaklaşımı hakkında detaylı bilgi için tıklayın.

Enerji, su, atık, kıyı ekosistemleri ve yerel kalkınma birbirinden bağımsız ele alındığında dönüşümün toplam etkisi sınırlı kalabiliyor. Destinasyon ölçeği ise bu alanları ortak bir plan etrafında buluşturmak için elverişli bir zemin sunuyor. Küçükköy, farklı ihtiyaçların yerel ölçekte nasıl birlikte ele alınabileceğine dair önemli bir deneyim sağlıyor. Ölçeklenmenin değeri de burada ortaya çıkıyor. Bir yerde edinilen bilgi ve deneyim, farklı yerel koşullar gözetilerek başka destinasyonlara aktarılabiliyor.

Bu yaklaşımın uzun vadeli etkisi, sonuçların düzenli olarak paylaşılması, yerel katılımın sürdürülmesi ve yapılan yatırımların bakımının devam etmesiyle daha görünür hale gelecek. Küçükköy’ün başarısı yalnızca kendi sınırları içindeki dönüşümle değil, başka destinasyonların kendi modellerini geliştirmesine ne ölçüde katkı sunduğuyla da değerlendirilebilir.

Zeytinliklerin ve taş yapıların çevrelediği bir köy, küresel iklim tartışmasına somut bir pencere açabilir. Küçükköy’deki deneyim, dönüşümün teknoloji seçimi kadar yerel yönetim, veri, bakım ve katılım meselesi olduğunu gösteriyor.